nghệ thuật tiêu tiền

Theo phong cách quen thuộc của Morgan Housel, cuốn sách khám phá tâm lý đằng sau cách chúng ta lựa chọn tiêu tiền. Phần lớn mọi người chi tiêu không hẳn vì lý trí, mà bị thúc đẩy nhiều hơn bởi những bất an tiềm ẩn và nhu cầu thể hiện địa vị xã hội. Cuối cùng, tác giả lập luận rằng thứ tuyệt vời nhất mà tiền có thể mua không phải là thêm nhiều đồ đạc, mà là tự do được sống đúng với con người mình và kiểm soát thời gian của chính mình.

Những ý chính #

  1. Tiền là một công cụ tâm lý, không chỉ là một tài sản toán học. Nếu bạn không chủ động sử dụng tiền để phục vụ các giá trị và sự độc lập của mình, tiền sẽ quay sang điều khiển bạn, đẩy bạn vào một vòng luẩn quẩn bất tận và không thỏa mãn của việc chạy theo địa vị và những “món nợ xã hội”.

  2. “Bảng điểm nội tâm” mới là thước đo duy nhất của thành công thực sự. Tiêu tiền để gây ấn tượng với người lạ giống như “đồ ăn nhanh” của sự tôn trọng. Sự thỏa mãn thực sự đến từ việc đưa ra những quyết định tài chính phù hợp với tiêu chuẩn của chính mình, thay vì chạy theo sự ngưỡng mộ nhất thời của những người có thể thực ra chỉ đang ghen tị với những gì bạn sở hữu.

  3. Hạnh phúc là khoảng cách giữa kỳ vọng và hoàn cảnh. Bạn có thể trở nên “giàu có” hiệu quả hơn bằng cách hạ thấp kỳ vọng, thay vì chỉ cố tăng thu nhập. Ham muốn là một dạng nợ vô hình mà bạn phải trả trước khi có thể cảm nhận được niềm vui.

  4. Sức mạnh của sự tương phản là bí quyết của sự xa xỉ. Một cuộc sống đơn giản làm nền sẽ khiến những lần hưởng thụ trở nên đặc biệt. Ngược lại, nếu liên tục tiêu tiền cho những thứ cao cấp, bạn sẽ rơi vào “hiệu ứng guồng quay”: ngay cả những trải nghiệm phi thường cuối cùng cũng trở nên nhạt nhẽo và bình thường.

  5. Hãy xem việc tiêu tiền như một thí nghiệm cá nhân. Không có công thức chung cho một cuộc sống tốt. Hãy thử nghiệm nhiều kiểu chi tiêu khác nhau và “cắt bỏ không thương tiếc” những thứ thực sự không làm cuộc sống của bạn tốt hơn, bất kể xã hội cho rằng chúng có giá trị đến đâu.

  6. Độc lập là khoản đầu tư có tỷ suất sinh lời cao nhất mà tiền có thể mang lại. Khả năng thức dậy và làm điều mình muốn, với người mình muốn, trong khoảng thời gian mình muốn, tạo ra một dạng “giàu có về tâm lý” mà một tỷ đô la trong một cuộc sống bị hạn chế và căng thẳng cũng không thể sánh được.

  7. Ký ức là những tài sản có khả năng sinh lời kép theo thời gian. Dùng tiền để mua thời gian chất lượng và những trải nghiệm cùng người thân là một khoản đầu tư vượt trội. Khác với vật chất bị mất giá theo thời gian, những ký ức quý giá có thể đem lại “cổ tức” suốt đời dưới dạng hoài niệm và sự gắn kết.

  8. Thói quen tiêu tiền thường là một dạng “thở hổn hển” về mặt cảm xúc. Nhiều quyết định chi tiêu điên rồ thực chất là nỗ lực chữa lành những tổn thương trong quá khứ hoặc bù đắp cho sự không hài lòng với công việc. Điều đó cho thấy mọi hành vi tài chính đều có lý do nếu bạn hiểu đủ về lịch sử và hoàn cảnh của một người.

  9. Hãy tập trung vào “đức tính để lại trong điếu văn” thay vì “đức tính để ghi vào CV”. Khi hình dung về chính đám tang của mình, chẳng ai nhắc đến số carat của chiếc nhẫn hay mã lực của chiếc xe. Nhận ra điều này sớm giúp chúng ta chuyển hướng chi tiêu sang những thứ như lòng tốt và cộng đồng — những thứ thực sự tạo nên một di sản lâu dài.

  10. Món quà lớn nhất dành cho trẻ em là xây dựng một mối quan hệ “bình thường” với tiền bạc. Nuôi dạy trẻ trong môi trường mà tiền chỉ là công cụ hữu ích, chứ không phải một phần bản sắc, sẽ giúp tiền không trở thành một “gánh nặng tâm lý” cản trở tham vọng và sự an toàn cảm xúc của chúng.

Lời nói đầu: Hành trình hướng tới cuộc sống đơn giản #

  • Nếu The Psychology of Money tập trung vào cách chúng ta xây dựng tài sản, thì The Art of Spending Money tập trung vào cách chúng ta sử dụng tài sản đó.

  • Tiêu tiền mang tính nghệ thuật nhiều hơn là khoa học. Không có một công thức chung hay những quy tắc cố định. Thứ khiến người này vui có thể khiến người khác trống rỗng. Vì vậy, cũng giống như đầu tư, việc hiểu cảm xúc — những thiên kiến, hy vọng và nỗi sợ của chúng ta — có thể giúp đưa ra những lựa chọn sáng suốt hơn. Những lựa chọn phản ánh chúng ta là ai, chúng ta coi trọng điều gì và muốn sống như thế nào.

  • Cuốn sách nói về việc tiêu tiền thực ra ít liên quan đến bảng tính và những con số, mà liên quan rất nhiều đến tâm lý, sự ghen tị, khát vọng xã hội, bản sắc, sự bất an và những chủ đề thường bị bỏ qua trong tài chính.

  • Winston Churchill từng nổi tiếng nói rằng ông nhận được từ rượu nhiều hơn những gì rượu nhận được từ ông. Theo cùng một logic, tôi từng chứng kiến những người giàu có mà tiền lấy đi của họ nhiều hơn những gì họ nhận được từ tiền, bởi họ dành cả cuộc đời tuyệt vọng chạy theo tiền mà không biết sử dụng nó để khiến bản thân hạnh phúc hơn.

  • Điều quan trọng không nhất thiết là bạn có bao nhiêu tiền. Quan trọng là bạn có hiểu và kiểm soát được tâm lý cũng như những hành vi khiến mối quan hệ giữa tiền bạc và hạnh phúc trở nên phức tạp hơn chúng ta tưởng hay không.

  • Ở trường học, tài chính được dạy như một môn khoa học, với những công thức rõ ràng và kết luận logic. Nhưng trong thế giới thực, tiền bạc là một nghệ thuật.

  • Nếu hỏi cha mẹ họ mong muốn điều gì cho con mình, nhiều người sẽ nói: “Tôi chỉ muốn con tôi hạnh phúc.” Có muốn con giàu có và thành công không? “Tất nhiên,” họ sẽ nói, “nhưng chủ yếu tôi muốn chúng hạnh phúc.” Đó là một cách suy nghĩ tuyệt vời. Thế nhưng chính những bậc cha mẹ đó trong cuộc sống của mình lại có thể chạy theo tiền bạc và địa vị bằng cái giá là hạnh phúc. Có lẽ họ ưu tiên hạnh phúc cho con cái vì chính họ đã nhìn thấy mặt trái của việc mù quáng theo đuổi tiền bạc hay thành công.

  • Có hai cách sử dụng tiền. Một là dùng nó như công cụ để sống một cuộc đời tốt hơn. Hai là dùng nó như thước đo địa vị để so sánh bản thân với người khác. Nhiều người mong muốn cách thứ nhất nhưng lại dành cả đời chạy theo cách thứ hai.

  • Tiền là một công cụ mà bạn có thể sử dụng. Nhưng nếu không cẩn thận, nó sẽ sử dụng bạn. Nó sẽ sử dụng bạn không thương tiếc, thường là khi bạn thậm chí không nhận ra. Với nhiều người, tiền vừa là tài sản tài chính vừa là một gánh nặng tâm lý. Ham muốn mù quáng về việc có nhiều hơn có thể chiếm lấy bản sắc của bạn, kiểm soát tính cách của bạn và đẩy những phần mang lại hạnh phúc thực sự ra khỏi cuộc sống.

  • Tiêu tiền có thể mua hạnh phúc, nhưng thường theo một con đường gián tiếp. Bản thân tiền không mua được hạnh phúc, nhưng nó có thể giúp bạn tìm thấy sự độc lập và mục đích sống — hai thành phần quan trọng của một cuộc đời hạnh phúc nếu bạn biết nuôi dưỡng chúng. Một ngôi nhà lớn và đẹp có thể khiến bạn hạnh phúc hơn, nhưng phần lớn là vì nó giúp bạn dễ dàng mời bạn bè và gia đình đến chơi hơn; và chính bạn bè, gia đình mới là thứ thực sự khiến bạn hạnh phúc.

  • Hạnh phúc lâu dài đến từ sự mãn nguyện. Vì vậy, những người hạnh phúc nhất với tiền thường là những người đã tìm được cách ngừng suy nghĩ về tiền. Bạn có thể coi trọng tiền, trân trọng nó, thậm chí kinh ngạc trước sức mạnh của nó. Nhưng nếu tiền không bao giờ rời khỏi tâm trí bạn, rất có thể bạn đã biến nó thành một nỗi ám ảnh và để nó kiểm soát mình. Cách sử dụng tiền tốt nhất là dùng nó để khuếch đại con người bạn, chứ không dùng nó để định nghĩa bạn là ai.

  • Nếu bạn không biết một cuộc sống tốt hơn trông như thế nào, “một cuộc sống có nhiều tiền hơn” là câu trả lời rất dễ nghĩ tới. Nhưng đôi khi điều đó chỉ che giấu những vấn đề sâu xa hơn. Tiền hữu hình đến mức nó trở thành một mục tiêu rất dễ theo đuổi; và việc chạy theo tiền có thể trở thành con đường ít kháng cự nhất đối với những người chưa khám phá được điều thực sự nuôi dưỡng tâm hồn mình.

  • Ai cũng có thể tiêu tiền theo cách khiến mình hạnh phúc hơn. Nhưng không có công thức chung để làm điều đó. Những thứ đẹp đẽ khiến tôi hạnh phúc có thể khiến bạn thấy điên rồ, và ngược lại. Những tranh luận về lối sống nên như thế nào thường chỉ là những người có tính cách khác nhau đang nói át nhau. Tác giả Luke Burgis diễn đạt theo cách khác: sau khi đáp ứng những nhu cầu cơ bản của một sinh vật, chúng ta bước vào thế giới ham muốn của con người. Và biết mình nên muốn gì khó hơn nhiều so với biết mình cần gì.

  • Trong cuốn The Quest of the Simple Life xuất bản năm 1907, William Dawson viết về nhiều người đồng nghiệp ở London đã dành cả đời cho tiền bạc và thành công nhưng vẫn có vẻ khốn khổ. Những người sống cuộc sống đơn giản ở vùng quê lại vui vẻ hơn rất nhiều. Quan sát quan trọng của ông là những người cố kiếm thêm tiền thực ra Họ ám ảnh với sự giàu có đến mức nó kiểm soát sự tỉnh táo, các mối quan hệ và chất lượng cuộc sống của họ. Điều ban đầu được dự định là một chiến lược để sống tốt hơn cuối cùng lại biến thành một hệ tư tưởng mà họ phải phục tùng — giống như một nhà độc tài vô hình.

  • Đôi khi những thứ bạn dùng tiền mua có ảnh hưởng đến hành vi của bạn mạnh đến mức không còn rõ bạn sở hữu chúng hay chúng sở hữu bạn. Benjamin Franklin từng diễn đạt rất hay: “Nhiều người nghĩ rằng họ đang mua niềm vui, trong khi thực ra họ đang bán mình để trở thành nô lệ cho nó.”

Mọi hành vi đều có lý do nếu bạn có đủ thông tin #

  • Một câu hỏi quan trọng mà tôi rất thích là: “Bạn đã trải qua điều gì mà tôi chưa từng trải qua, khiến bạn tin vào điều bạn đang tin?”

  • Có một câu nói: Đừng bao giờ chế giễu ai vì họ phát âm sai một từ, bởi điều đó có nghĩa là họ đã học từ việc đọc. Tương tự: Đừng bao giờ chế giễu cách một người tiêu tiền, bởi họ đã học cách tiêu tiền từ chính cuộc đời mình. Mỗi người là sản phẩm của quá khứ riêng. Muốn hiểu tại sao người khác tiêu tiền theo cách đó, bạn phải đào sâu vào những trải nghiệm trong cuộc đời họ.

  • Có những người biện minh cho việc tiêu tiền hoang phí và không bền vững vì họ đang cố bù đắp cho những năm tháng từng bị xem thường và kìm nén. Nó giống như việc họ đang sửa chữa một điều sai trái, như một cách trả thù. Họ không tiêu tiền điên cuồng vì đã tính toán và kết luận rằng đó là lựa chọn đúng. Họ đang cố chữa lành một vết thương cảm xúc.

  • Tôi chưa từng thấy tiền đốt túi ai nhanh hơn một nhân viên ngân hàng đầu tư vừa nhận tiền thưởng hằng năm. Sau 12 tháng ngồi trước Excel đến 3 giờ sáng, bạn có thôi thúc phải chứng minh với chính mình rằng tất cả những điều đó là xứng đáng, để bù đắp cho những gì mình đã hy sinh. Nó giống như một người bị giữ dưới nước một phút: khi ngoi lên, họ không hít một hơi bình tĩnh — họ thở hổn hển. Rất nhiều hành vi tiêu tiền cũng là như vậy.

  • Tôi nhận thấy những người có khả năng trì hoãn sự thỏa mãn tốt nhất thường là những người thực sự thích công việc của mình. Thu nhập có thể tốt, nhưng họ không có nhu cầu phải bù đắp cho công việc vất vả bằng việc tiêu tiền mạnh tay.

  • Kỹ sư phần mềm Billy Markus nói: “Con người không lý trí. Họ chỉ đang hợp lý hóa.” Khi hiểu được sự thật đơn giản này, rất nhiều hành vi kỳ lạ nhất của con người bỗng trở nên dễ hiểu hơn.

  • Điều này dẫn đến hai lời khuyên quan trọng để hiểu nghệ thuật tiêu tiền:

    1. Đừng để bất kỳ ai nói cho bạn biết bạn nên hay không nên tiêu tiền vào thứ gì. Không có một cách “đúng” duy nhất. Bạn phải tự tìm ra điều gì khiến mình hạnh phúc và mãn nguyện.

  • Tim Maurer, một cố vấn tài chính, từng nói: “Tài chính cá nhân mang tính cá nhân nhiều hơn là tài chính.” Đây là một trong những câu nói về tiền thông minh nhất mà tôi từng nghe.

  • Chỉ khi thừa nhận rằng mối quan hệ của chúng ta với tiền bạc mang tính cá nhân và cảm xúc sâu sắc đến mức nào, bạn mới nhận ra rằng cuộc hành trình này cuối cùng là của riêng bạn. Có thể vợ/chồng và con cái là một phần của phương trình, nhưng đến một lúc nào đó bạn phải tìm ra con đường của chính mình, không sợ người khác nghĩ gì.

Bài học: Hãy cẩn thận khi phán xét cách người khác tiêu tiền.

Xin hãy cho tôi sự chú ý của bạn #

  • Bạn nghĩ mình muốn những món đồ đẹp và đắt tiền, nhưng thứ bạn thực sự muốn có thể là sự tôn trọng, ngưỡng mộ và chú ý.

  • Hãy thử làm điều này: Viết ra những gì bạn muốn người khác nói về mình trong điếu văn, rồi tìm cách sống sao cho xứng đáng với những điều đó. Đây là cách đơn giản và rõ ràng nhất để xác định bạn muốn gì trong cuộc đời và điều gì thực sự quan trọng.

    Mỗi người sẽ viết một điếu văn khác nhau. Nhưng tôi đoán phần lớn mọi người sẽ muốn nó nói rằng:

    • Bạn được yêu thương.
    • Bạn được tôn trọng.
    • Bạn được ngưỡng mộ.
    • Bạn là người hữu ích.
    • Bạn là một người cha/mẹ tốt.
    • Bạn là một người bạn đời tốt.
    • Bạn là một người bạn biết quan tâm.
    • Bạn đóng góp cho cộng đồng.
    • Bạn tạo ra giá trị cho ngành nghề của mình.
    • Bạn khôn ngoan, hài hước và thông minh.

Bây giờ hãy để ý những thứ không xuất hiện trong đó.

Gần như chẳng ai trong bài tập này nghĩ rằng điếu văn của mình sẽ đề cập đến mã lực của chiếc xe, diện tích căn nhà hay số tiền đã chi cho quần áo. Mức lương cũng chẳng được nhắc đến. Số carat trong chiếc nhẫn cưới cũng không. Việc bạn lát lại căn bếp bằng đá cẩm thạch Ý nhập khẩu cũng chẳng có ý nghĩa gì.

  • Điều này không có nghĩa là bạn không nên cố gắng gây sự chú ý bằng xe hơi, nhà cửa hay quần áo. Tín hiệu xã hội rất quan trọng để hòa nhập và thành công trong cuộc sống.

Nhưng một khi bạn nhìn việc mua đồ để thu hút sự chú ý của người khác như một dạng “đồ ăn nhanh của sự tôn trọng và ngưỡng mộ”, ham muốn tiếp tục mua những thứ chỉ để chứng minh mình thành công sẽ giảm xuống. Hãy thử nghĩ về diễn viên, vận động viên hoặc nghệ sĩ hài mà bạn yêu thích. Nếu một ngày họ trở nên phá sản, có lẽ bạn vẫn không thay đổi quá nhiều cách nhìn về họ. Bạn vẫn ngưỡng mộ họ vì những tài năng mà tiền không thể mua được.

  • Nếu bạn nhận được sự tôn trọng và ngưỡng mộ nhờ con người mình, chứ không phải nhờ những thứ mình sở hữu, ham muốn tiêu tiền vào những món đồ phô trương sẽ giảm mạnh.

  • Jennifer Breheny Wallace, trong cuốn Never Enough, phân biệt hai dạng tự hào.

    Một là tự hào nội tại — bạn thực sự tự hào về bản thân.

    Hai là tự hào ngoại tại — cảm xúc của bạn phụ thuộc vào cách người khác đánh giá bạn.

    Rất nhiều hành vi tiêu tiền hiện đại là nỗ lực tìm kiếm loại tự hào thứ hai.

    Nhưng phần sâu sắc và thỏa mãn nhất của lòng tự hào mà con người thực sự khao khát lại đến từ loại thứ nhất: tự hào về con người mình và những gì mình đã làm, chứ không phải về thứ mình mặc hay chiếc xe mình lái.

  • Nhà tâm lý học Tim Kasser từng chỉ ra rằng những người quá coi trọng sự tự hào ngoại tại sẽ có ít “băng thông” tinh thần hơn để theo đuổi sự tự hào nội tại.

    Nó giống như việc bạn ăn quá nhiều đồ ăn nhanh về địa vị vật chất, khiến bạn không còn “khẩu vị” cho những thứ bổ dưỡng hơn như gia đình, bạn bè, trí tuệ, sự hài hước và tình yêu.

    Trong những nghiên cứu dài hạn, những người coi trọng sự tự hào ngoại tại nhất có xu hướng dễ lo âu, trầm cảm và lạm dụng rượu hơn.

  • Mỗi người đều khác nhau — mọi hành vi đều có lý do nếu bạn có đủ thông tin. Nhưng tôi thường xem ham muốn vật chất của bản thân như một chỉ dấu ngược cho những giá trị khác mà tôi có thể mang lại cho thế giới.

    Ham muốn những thứ xa xỉ càng cao, tôi càng tự hỏi liệu mình có đang thiếu những giá trị thực sự khiến mình hạnh phúc hay không.

  • Hãy quan sát điều gì thực sự khiến bạn hạnh phúc và tối đa hóa nó.

    Giống như nhiều người, thu nhập của tôi đã thay đổi rất nhiều trong sự nghiệp. Nhưng điều khiến tôi nhận ra là những thứ khiến tôi hạnh phúc khi có thu nhập cao cũng chính là những thứ từng khiến tôi hạnh phúc khi thu nhập thấp hơn rất nhiều:

    dành thời gian với gia đình, hoạt động ngoài trời và trò chuyện lâu với một người bạn.

    Nếu một chuyến bay hạng nhất đến khu nghỉ dưỡng 5 sao và xây lâu đài cát trên bãi biển cùng các con là mức 10/10, thì chơi LEGO với các con trên sàn phòng khách của một căn hộ nhỏ vẫn có thể là 8 hoặc 9/10.

  • Tôi thích những kỳ nghỉ đẹp và mong chờ chúng. Khi thu nhập cao hơn, tôi cũng chi nhiều tiền hơn cho chúng.

    Nhưng một khi bạn xác định được điều gì trong chuyến đi thực sự khiến mình hạnh phúc, mục tiêu của bạn có thể thay đổi một cách tinh tế.

    Từ:

    “Tôi nên chi nhiều tiền hơn cho những kỳ nghỉ.”

    thành:

    “Tôi nên dành nhiều thời gian chất lượng hơn cho gia đình.”

  • Hãy khoe phần bên trong căn nhà thay vì phần bên ngoài.

    Bạn không cần hiểu câu này theo nghĩa đen. Ý tưởng là nếu muốn tự hào về thành công của mình và thể hiện nó bằng những món đồ đẹp, hãy để những thứ đó dễ được nhìn thấy bởi những người mà bạn thực sự muốn nhận được sự tôn trọng và ngưỡng mộ từ họ.

    Tôi thích ý tưởng bạn bè và gia đình có thể hưởng lợi từ những thứ tốt đẹp mà tôi mua. Tôi quan tâm ít hơn rất nhiều đến việc những người xa lạ tình cờ nhìn thấy chúng sẽ nghĩ gì.

  • Một điểm quan trọng khác: Bạn có thể nghĩ rằng việc phô bày thành công với người lạ sẽ mang lại sự chú ý và ngưỡng mộ.

    Nhưng cảm xúc mà nó thực sự khơi lên ở người khác thường là sự ghen tị.

    Ben Franklin từng nói rằng một trong những bí quyết của cuộc sống là nhận ra rằng người khác sẽ ngưỡng mộ bạn nhiều hơn nếu họ không ghen tị với bạn.

    Rất khó nhận biết chính xác khi nào sự ngưỡng mộ chuyển thành ghen tị. Một người thích phô trương có thể nghĩ rằng mình đang được ngưỡng mộ trong khi thực tế người khác chỉ đang ghen tị.

  • Nhà báo David Brooks từng phân biệt “đức tính để ghi vào CV” và “đức tính để nhắc đến trong điếu văn”.

    “Đức tính CV” là những thứ như:

    • mức lương;
    • chức danh;
    • tài sản ròng;
    • mức độ sang trọng của những thứ bạn sở hữu.

    “Đức tính điếu văn” có thể được tóm gọn thành:

    Bạn thực sự được người khác tôn trọng và yêu quý đến mức nào.

  • Warren Buffett — một trong những người giàu nhất lịch sử, người gần như có thể mua bất cứ thứ gì mình muốn — từng nói rằng khi đến tuổi của ông, bạn sẽ đo lường thành công trong cuộc đời bằng bao nhiêu người mà bạn muốn họ yêu mình thực sự yêu bạn.

    Đó mới là bài kiểm tra cuối cùng về cách bạn đã sống.

    Vấn đề với tình yêu là bạn không thể mua nó.

    Bạn có thể mua tình dục. Bạn có thể mua những bữa tiệc xa hoa hay những tài liệu ca ngợi mình tuyệt vời đến mức nào.

    Nhưng cách duy nhất để có được tình yêu là trở thành một người đáng được yêu.

    Và điều đó thật khó chịu nếu bạn có rất nhiều tiền. Bạn muốn tin rằng mình có thể viết một tấm séc và nói:

    “Tôi muốn mua một triệu đô la tiền tình yêu.”

    Nhưng nó không hoạt động như vậy.

Những người hạnh phúc nhất mà tôi biết #

  • Nếu kỳ vọng của bạn tăng nhanh hơn thu nhập, bạn sẽ không bao giờ hài lòng với số tiền mình có.

  • Hạnh phúc thực sự xuất hiện khi bạn ngừng hỏi mình còn cần gì nữa để được hạnh phúc.

    Khi suy nghĩ theo cách đó, bạn bắt đầu dành ít thời gian hơn để hỏi “mình còn thiếu gì?” và nhiều thời gian hơn để tận hưởng những gì mình đang có — bất kể bạn có nhiều hay ít.

    Bạn nhận ra rằng chìa khóa của hạnh phúc là hài lòng với những gì mình có, còn thứ đối lập với nó là tập trung vào những gì mình không có.

  • Những người hạnh phúc nhất mà tôi biết là những người mãn nguyện nhất.

    Không nhất thiết họ là người giàu nhất, khỏe mạnh nhất, đẹp nhất hay thành công nhất.

    Chỉ đơn giản là họ đã đạt tới trạng thái:

    “Tôi ổn. Tôi hài lòng với những gì mình có và con người mình.”

    Đó chính là trạng thái gần với niết bàn.

  • Tôi từng gặp khoảng nửa tá tỷ phú trong đời. Không một ai hạnh phúc bằng mẹ vợ của tôi.

    Rất dễ hiểu tại sao.

    Kỳ vọng thấp mang lại cho bà cảm giác mãn nguyện, và sự mãn nguyện đó trở thành một nguồn giàu có về mặt tâm lý khổng lồ — thứ mà một số người giàu nhất thế giới lại thiếu.

  • “Giàu có về tâm lý” là một khái niệm cực kỳ quan trọng.

    Với tiền bạc, nó đến từ kỳ vọng phù hợp.

    Hạnh phúc là sự mãn nguyện.

    Sự mãn nguyện là mối quan hệ giữa:

    những gì bạn có ↔ những gì bạn muốn.

  • Toàn bộ hạnh phúc trong cuộc đời thực chất chỉ là khoảng cách giữa kỳ vọng và hoàn cảnh.

    Người có tất cả mọi thứ nhưng vẫn muốn nhiều hơn có thể cảm thấy nghèo hơn một người có rất ít nhưng chẳng muốn thêm gì nữa.

    Làm sao có thể khác được?

    Điều này không có nghĩa bạn phải sống như một nhà tu hành.

    Bạn có thể có một căn nhà khổng lồ, một chiếc xe đắt tiền, những kỳ nghỉ tuyệt vời — và vẫn mãn nguyện với tất cả chúng, trân trọng chúng mà không khao khát thêm điều gì.

    Đó có thể là một cuộc sống tuyệt vời.

    Điều quan trọng là nhận ra:

    Hạnh phúc là trạng thái khi bạn không cảm thấy mình đang thiếu thứ gì, bất kể lối sống của bạn như thế nào.

  • Ham muốn là một dạng nợ vô hình mà bạn phải trả trước khi có thể cảm nhận hạnh phúc.

  • Có một câu nói của phái Khắc kỷ:

    “Không cần đến sự giàu có còn quý giá hơn chính sự giàu có.”

    Rất nhiều nghệ thuật tiêu tiền và trở nên hạnh phúc hơn với tiền bạc nằm ở việc thực sự thấm nhuần tư tưởng này.

  • Cuốn The Molecule of More giải thích quá trình này rất hay:

    Dopamine là chất hóa học của ham muốn, luôn hỏi “còn gì nữa?”

    Thêm đồ đạc.

    Thêm kích thích.

    Thêm bất ngờ.

    Từ góc nhìn của dopamine, thứ quan trọng không phải là sở hữu, mà là có được một thứ gì đó mới.

    Bộ não của bạn không thực sự muốn đồ đạc.

    Nó thậm chí không thực sự muốn đồ mới.

    Nó muốn được tham gia vào quá trình và sự mong đợi của việc có được thứ mới.

  • Và quá trình này gần như không có điểm kết thúc.

    Triệu phú nhìn lên người có hàng trăm triệu đô.

    Người có hàng trăm triệu nhìn tỷ phú.

    Tỷ phú nhìn siêu tỷ phú.

    Và siêu tỷ phú muốn gì?

    Sự bất tử.

    Luôn luôn là:

    Tiếp theo là gì?

    Tôi còn thiếu gì?

    Làm sao để lên cấp tiếp theo?

  • Con người thường chạy theo sai loại cảm xúc.

    Họ tìm kiếm một cơn “phê” hạnh phúc — vui đấy, nhưng nhanh chóng biến mất.

    Tốt hơn là tìm kiếm sự mãn nguyện, bởi nó thậm chí còn dễ chịu hơn và bền vững hơn rất nhiều.

  • Hạnh phúc cũng tương tự.

    Đó là một cảm giác tuyệt vời, nhưng luôn thoáng qua.

    Có thể diễn giải một câu của Don Draper như sau:

    “Hạnh phúc là cảm giác bạn có ngay trước khi bạn cần thêm hạnh phúc.”

    Vấn đề của việc chạy theo hạnh phúc là nó rất dễ chịu nhưng ngắn ngủi, khiến bạn nhanh chóng bước vào một vòng lặp giống như nghiện.

    Khi bạn mãn nguyện, bạn không còn chạy theo nữa.

    Và đó chính là điều kiện cần để sống trong hiện tại.

    Bạn chỉ thực sự sống trong hiện tại — tận hưởng những gì đang có thay vì mắc kẹt trong quá khứ hay mơ tưởng tương lai — khi bạn không còn kỳ vọng rằng mọi thứ lẽ ra phải tốt hơn hiện tại.

    Khi đó bạn có thể tận hưởng:

    những gì mình có, những gì mình đang làm, những gì mình đã tạo ra và những người đang ở bên mình.

  • Khi xem sự mãn nguyện là đỉnh cao của sự giàu có về tâm lý, mục tiêu của bạn sẽ thay đổi.

    Bạn nhận ra trò chơi dopamine không thể thắng.

    Luôn có một cấp độ tiếp theo mà bạn phải cố đạt tới.

    Vì vậy, cách duy nhất để thắng là:

    ngừng chơi.

    Hãy mãn nguyện.

    Có rất ít niềm vui tài chính nào lớn hơn việc nhận ra rằng ngay lúc này bạn đã có tất cả những gì cần thiết để hài lòng — thậm chí để hạnh phúc.

  • Thước đo tốt nhất của sự giàu có là:

    Những gì bạn có − những gì bạn muốn.

  • Muốn ít đi có thể tạo ra tác động lên hạnh phúc tương đương với việc kiếm thêm tiền.

    Nhưng nó không chỉ nằm trong tầm kiểm soát của bạn nhiều hơn — đây còn là một trò chơi mà bạn thực sự có thể thắng.

    Nó tạo ra sự mãn nguyện lâu dài thay vì một cơn hạnh phúc thoáng qua.

  • Bạn muốn trở thành ai?

    Một tỷ phú thức dậy mỗi sáng trong lo lắng vì những thứ mình chưa có và ghen tị với những người có nhiều hơn?

    Hay một người bình thường thức dậy với cảm giác mãn nguyện, tận hưởng cuộc sống và trân trọng những gì mình có, bất kể số lượng là bao nhiêu?

    Mẹ vợ tôi nghèo về tài chính nhưng giàu về tâm lý.

    Khoảng cách giữa những gì bà có và những gì bà muốn nhỏ hơn khoảng cách đó ở một số người có số tiền lớn gấp hàng trăm lần bà.

    Một khi bạn nhìn thấy một người làm chủ được phương trình này, bạn sẽ không bao giờ nhìn nhận sự giàu có theo cách cũ nữa.

Những điều bạn không nhìn thấy #

  • Một điều thú vị về tiền — kiếm tiền, sở hữu tiền và tiêu tiền — là khi bạn tưởng tượng mình có nhiều tiền hơn, bạn gần như chỉ tập trung vào những phần trong cuộc sống có thể trở nên tốt đẹp hơn.

    Điều rất dễ bị bỏ qua là tất cả những phần ẩn mà có lẽ sẽ chẳng tốt lên chút nào.

  • Phần lớn những thứ khiến bạn hạnh phúc trong cuộc đời không liên quan gì đến tiền. Và nhận ra điều này sau khi đã có tiền đôi khi là một sự thừa nhận khá đau đớn.

  • Giám đốc âm nhạc Rick Rubin từng nói một điều tương tự:

    Rất khó thực sự chán nản cho đến khi những giấc mơ của bạn trở thành hiện thực.

    Khi mọi giấc mơ thành hiện thực nhưng bạn nhận ra mình vẫn cảm thấy giống hệt như trước, bạn có thể bắt đầu cảm thấy tuyệt vọng.

  • Hạnh phúc rất phức tạp. Nhưng nếu đơn giản hóa nó thành những thứ như:

    • một gia đình yêu thương;
    • sức khỏe;
    • tình bạn;
    • tám giờ ngủ mỗi đêm;
    • những đứa trẻ phát triển cân bằng;
    • cảm giác mình đang thuộc về một điều gì đó lớn hơn bản thân;

    thì bạn sẽ nhận ra vai trò của tiền bạc có thể nhỏ đến mức nào.

    Không phải tiền không có vai trò.

    Chỉ là vai trò của nó nhỏ hơn rất nhiều so với những gì bạn có thể từng nghĩ.

  • Nếu bạn đã có một số thành phần cốt lõi của hạnh phúc, tiền có thể giống như đòn bẩy giúp khuếch đại một cuộc sống tốt đẹp.

    Nhưng nếu bạn thiếu một trong những thành phần cốt lõi đó, tiền lại trở thành một chiếc nạng giả.

    Và đó là một chiếc nạng rất khó chịu, bởi con người vốn được lập trình để tin rằng có nhiều tiền hơn và tiêu nhiều tiền hơn thì cuộc sống chắc chắn phải tốt hơn.

Tài sản tài chính giá trị nhất là không cần gây ấn tượng với bất kỳ ai #

  • Khả năng không cần chứng minh bản thân với người lạ là vô giá.

  • Khi bạn không còn cảm thấy cần phải gây ấn tượng với người khác, ham muốn của bạn giảm xuống.

    Khi ham muốn giảm xuống, sự hài lòng với những gì bạn đang có tăng lên.

    Đơn giản vậy thôi.

  • Warren Buffett từng nói rằng câu hỏi lớn về cách con người hành xử là liệu họ có “Inner Scorecard” — bảng điểm nội tâm hay “Outer Scorecard” — bảng điểm bên ngoài.

    Theo ông, sẽ tốt hơn nếu bạn có thể hài lòng với bảng điểm nội tâm.

    Ông đưa ra một ví dụ:

    Bạn muốn được mọi người biết đến là nhà đầu tư giỏi nhất thế giới nhưng thực tế lại là người tệ nhất?

    Hay bạn bị mọi người nghĩ là nhà đầu tư tệ nhất thế giới trong khi thực tế bạn lại là người giỏi nhất?

    Câu trả lời cho thấy bạn đang sống theo tiêu chuẩn của chính mình hay theo ánh mắt của người khác.

Điều gì khiến bạn hạnh phúc? #

  • Một điều kỳ lạ là tất cả mọi người đều cố gắng xây dựng một cuộc sống tốt vì họ nghĩ rằng điều đó sẽ khiến mình hạnh phúc.

    Nhưng thứ thực sự tạo ra hạnh phúc lại là sự tương phản giữa những gì bạn đang có và trải nghiệm mà bạn vừa có trước đó.

  • Có lẽ khoảnh khắc bạn cảm thấy mình giàu nhất trong đời là khi nhận được tấm tiền lương đầu tiên và tài khoản ngân hàng tăng từ 5 đô lên khoảng 500 đô.

    Sự tương phản đó có thể mạnh hơn rất nhiều so với việc tăng tài sản từ 10 triệu lên 20 triệu đô.

    Từ không có gì đến có một thứ gì đó có thể mạnh mẽ hơn rất nhiều so với từ có rất nhiều đến có nhiều hơn nữa.

    Tương phản. Tương phản. Tương phản.

    Một khi nhận ra sức mạnh của nó, bạn sẽ hiểu tại sao nó quan trọng đến vậy.

  • Khi bạn hài lòng với những gì mình đang có, một món quà nhỏ hoặc một bất ngờ thỉnh thoảng có thể trở nên cực kỳ tuyệt vời.

    Nó là một bất ngờ.

    Nó là niềm vui.

    Bạn trân trọng nó hơn và tận hưởng nó sâu sắc hơn.

  • Và càng mãn nguyện với cuộc sống hiện tại, bạn càng dễ bắt gặp những điều nhỏ bé trong cuộc sống có cảm giác như một món quà:

    • một bữa tối bất ngờ;
    • được nâng hạng phòng khách sạn;
    • một lần tự thưởng hiếm hoi;
    • thậm chí chỉ là một món đồ nhỏ.

  • Một cuộc sống đơn giản có thể là cách mạnh mẽ nhất để tận hưởng những thứ xa xỉ.

    Điều này nghe thật ngược đời cho đến khi bạn nhận ra sức mạnh của sự tương phản.

    Mỗi người phải tự tìm ra cách của mình. Nhưng khi tôi tìm thấy một thứ mình yêu thích — một nhà hàng, một chuyến đi, một loại đồ uống — tôi thường tự hỏi:

    “Làm thế nào để biến nó thành một món đặc biệt thỉnh thoảng mới thưởng thức, thay vì biến nó thành thứ phải có liên tục?”

    Khi bạn hài lòng với một cuộc sống đơn giản, một lần hưởng thụ hiếm hoi thực sự có thể mang cảm giác như phép màu.

  • Sức mạnh của sự tương phản có thể khiến những thứ bình thường trở nên tuyệt vời, đồng thời khiến những thứ phi thường trở nên nhạt nhẽo.

  • Khi bạn không còn sự tương phản với những trải nghiệm hiện tại, những điều tuyệt vời có thể nhanh chóng trở nên hoàn toàn bình thường.

  • Khi hiểu được sức mạnh của kỳ vọng, bạn sẽ dành nhiều công sức cho việc giữ kỳ vọng ở mức thấp cũng như dành cho việc cải thiện hoàn cảnh của mình.

Người giàu và người có của #

  • Tiền là một công cụ mạnh mẽ, có khả năng thay đổi cuộc đời con người theo những cách phi thường.

    Điều đó có thể trở thành nguồn cảm hứng hoặc một lời nguyền.

    Bởi sự thật là:

    Nếu bạn không biết cách sử dụng tiền đúng cách, tiền sẽ sử dụng bạn.

    Nó sẽ kiểm soát bạn.

    Nó sẽ biến bạn thành tù nhân.

    Không thương xót và cũng chẳng đồng cảm.

  • Một số người bị tiền kiểm soát đến mức họ nghĩ mình đang chạy theo tiền để có một cuộc sống tốt hơn.

    Nhưng thực tế tiền đang điều khiển họ như một con rối, kéo dây và buộc họ chạy theo những thứ mà có thể chính họ cũng chẳng thích, đồng thời khao khát những thứ mà họ thậm chí không hiểu tại sao mình phải khao khát.

  • Bị tiền kiểm soát có thể xảy ra ở mọi mức thu nhập.

    Nhưng sức mạnh của nó đặc biệt rõ ràng ở những người cực kỳ giàu có.

    Họ được ban cho rất nhiều tiền nhưng lại có thể bị nguyền rủa bởi chính khả năng kiểm soát cuộc sống của tiền.

    Đôi khi thật sốc khi chứng kiến một người có rất nhiều tiền nhưng lại mất đi quá nhiều quyền kiểm soát đối với cuộc đời mình.

  • Ernest Hemingway từng nói rằng nhà văn F. Scott Fitzgerald có một “sự kính sợ lãng mạn đối với người giàu”.

    Ông tưởng rằng họ là một giống người đặc biệt và hào nhoáng. Khi phát hiện ra họ không như vậy, điều đó đã khiến ông suy sụp.

  • Ngay trước khi qua đời vào năm 1920, William Vanderbilt nói:

    “Cuộc đời tôi chưa bao giờ được định sẵn để thực sự hạnh phúc. Của cải thừa kế là một trở ngại thực sự đối với hạnh phúc. Nó giết chết tham vọng cũng giống như cocaine giết chết đạo đức.”

  • Ông không đi theo con đường mà người khác bảo ông phải thích hoặc phải sống như thế nào.

    Ông không tôn thờ tiền bạc và để nó quyết định cách mình sống.

    Ông không để tiền kiểm soát bản thân hay biến mình thành một người chạy theo địa vị.

    Ông tìm ra thứ khiến mình hạnh phúc rồi dùng khối tài sản khổng lồ của mình như một công cụ để trở nên hạnh phúc hơn.

    Nhìn bên ngoài có thể ông trông rất tiết kiệm.

    Nhưng thực tế, ông là một trong những người tự do và độc lập nhất mà bạn có thể biết.

    Ông giàu có.

    Feeney là người mà tôi xem như một hình mẫu, không phải vì ông kiếm được bao nhiêu tiền hay sống xa hoa thế nào, mà vì ông rõ ràng làm chủ được tiền của mình, không bao giờ để tiền trở thành ông chủ của cuộc đời.

Công dụng hay địa vị? #

  • Mua một thứ vì công dụng cho phép bạn thể hiện bản sắc của chính mình.

    Trong khi chạy theo địa vị thường khiến bạn phải tuân theo bản sắc của người khác.

  • Khi coi trọng công dụng hơn địa vị, điều thực sự xảy ra là bạn coi trọng cá tính hơn sự hòa theo số đông.

    Kết quả cũng giống như trong việc viết lách: nó không chỉ có thể khiến bạn thỏa mãn hơn mà còn tạo ra kết quả tốt hơn.

    Khi cho phép bản thân được là chính mình, thay vì cố đáp ứng điều người khác muốn bạn trở thành, bạn có thể tập trung vào:

    thứ mình giỏi và thứ thực sự khiến mình hạnh phúc.

  • Tôi từng viết trong cuốn Same as Ever rằng:

    “Những thứ không bao giờ thay đổi rất quan trọng, bởi bạn có thể đặt rất nhiều niềm tin vào việc biết chúng sẽ định hình tương lai như thế nào.”

    Điều đó cho phép bạn đầu tư mạnh vào chúng.

    Tôi biết rằng khi 90 tuổi, mình vẫn sẽ coi trọng:

    • một ngôi nhà có khung cảnh đẹp;
    • những ký ức với con cái.

    Vì vậy, tôi có thể đầu tư vào công dụng và giá trị lâu dài của những thứ đó.

    Nhưng một số loại quần áo, trang sức, một căn nhà quá lớn hay một chiếc xe quá nhanh…

    Thứ trông cực kỳ tuyệt vời hôm nay có thể trở nên lố bịch — thậm chí đáng xấu hổ — chỉ một năm sau, khi bạn và xã hội thay đổi.

    Đây là một ý tưởng rất đơn giản nhưng có thể thay đổi sâu sắc cách bạn suy nghĩ về việc tiêu tiền.

Rủi ro và sự hối tiếc #

  • Lời khuyên tốt không bao giờ đơn giản chỉ là:

    “Hãy sống cho hôm nay.”

    hoặc:

    “Hãy tiết kiệm cho tương lai.”

    Lời khuyên tốt nhất là:

    “Hãy giảm thiểu sự hối tiếc trong tương lai.”

  • Daniel Kahneman từng nói rằng một phần quan trọng để trở nên giỏi về tiền bạc là có khả năng dự đoán sự hối tiếc trong tương lai một cách chính xác.

    Bạn cần hiểu mình sẽ cảm thấy thế nào về những quyết định hiện tại ở những thời điểm khác nhau trong tương lai.

    Tôi rất thích quan sát này.

    Có lẽ sự hối tiếc chính là một định nghĩa tốt nhất về rủi ro.

  • Khi nói về tiền, rủi ro không chỉ là bạn có thể mất bao nhiêu.

    Thậm chí cũng không nhất thiết là bạn sẽ cảm thấy thế nào khi mất nó.

    Theo thời gian, rất nhiều trải nghiệm đau đớn có thể biến thành những bài học quý giá.

    Rủi ro thực sự là sự hối tiếc — hoặc không hối tiếc — mà bạn cảm nhận sau nhiều năm hoặc nhiều thập kỷ.

  • Bill Perkins, trong cuốn Die with Zero, đưa ra một hình dung:

    Hãy tưởng tượng đến khi chết, bạn đã làm tất cả những gì người khác bảo bạn nên làm:

    làm việc chăm chỉ, tiết kiệm tiền và chờ đợi tự do tài chính khi nghỉ hưu.

    Nhưng thứ duy nhất bạn đã lãng phí trên đường đi là…

    cuộc đời của chính mình.

  • Một phần lý do cựu Tổng thống Lyndon Johnson có nhiều năng lượng và tham vọng đến vậy là vì ông luôn sợ rằng mình sẽ chết trẻ.

  • Jeff Bezos từng mô tả quyết định thành lập một hiệu sách trực tuyến vào những năm 1990.

    Ông sử dụng một khung tư duy mà ông gọi là “khung tối thiểu hóa sự hối tiếc”.

    Ông tưởng tượng mình ở tuổi 80 rồi nhìn ngược lại cuộc đời.

    Ông muốn giảm thiểu số điều mình hối tiếc.

    Ông biết rằng ở tuổi 80, ông sẽ không hối tiếc vì đã thử tham gia vào Internet khi cho rằng nó có thể trở thành một thứ cực kỳ lớn.

    Nhưng ông biết có một điều mình có thể hối tiếc:

    không bao giờ thử.

    Và ông biết điều đó có thể ám ảnh mình mỗi ngày.

    Khi nhìn vấn đề theo cách ấy, quyết định trở nên vô cùng dễ dàng.

  • Những ký ức đẹp là thứ gần nhất với việc sống cho hôm nay nhưng đồng thời tích lũy giá trị cho ngày mai.

  • Một tài khoản Twitter ẩn danh tên FedSpeak từng viết:

    “Mục đích của cuộc sống là trải nghiệm những điều mà sau này bạn sẽ hoài niệm.”

  • Tôi không nghĩ mình là người duy nhất nhận ra rằng khi càng lớn tuổi, những ký ức về những chuyện xảy ra cách đây 10, 20 hay 30 năm lại trở thành một trong những tài sản quý giá nhất.

    Chúng không phải tài sản tài chính.

    Nhưng chúng là những tài sản rất thật.

  • Tôi cố ghi nhớ rằng những thứ mình có khả năng hối tiếc nhất trong tương lai sẽ là:

    • khoảng thời gian tôi đã không dành cho con cái;
    • những mối quan hệ với bạn bè mà tôi không đủ nỗ lực vun đắp;
    • những chuyện khiến tôi căng thẳng và lo lắng hôm nay nhưng sau này tôi nhận ra rằng chúng không đáng để mình tự trách bản thân đến vậy.

  • Tiêu tiền cho một chuyến du lịch cùng con có thể tạo ra những ký ức quý giá.

    Nhưng một công việc trả lương thấp hơn mà cho phép tôi dành nhiều thời gian chất lượng với con mỗi ngày có thể tạo ra những ký ức còn hạnh phúc hơn.

  • Hãy tưởng tượng bạn có hai lựa chọn:

    Công việc A: 60.000 USD/năm, làm 45 giờ/tuần.

    Công việc B: 50.000 USD/năm, làm 35 giờ/tuần.

    Công việc B “khiến bạn mất” 10.000 USD thu nhập mỗi năm.

    Nếu khoản tiền đó được đầu tư trong 30 năm với lợi suất 8%, nó có thể trở thành khoảng 1 triệu USD.

    Nhưng đổi lại, bạn có thêm 500 giờ mỗi năm.

    Trong 30 năm sự nghiệp, đó là khoảng 15.000 giờ để tạo ra những ký ức và làm những điều bạn yêu thích.

    Và những ký ức đó cũng tích lũy theo thời gian giống như tài sản tài chính.

  • Mọi người thích kinh ngạc trước sức mạnh của lãi kép khi đầu tư tiền.

    Nhưng khó hơn nhiều để hình dung sức mạnh của việc tích lũy ký ức khi bạn dùng tiền để mua lại thời gian.

    Tuy nhiên, kết quả có thể cũng đáng kinh ngạc không kém.

    Nó rất có thể là khoản tiền tốt nhất bạn từng tiêu, đồng thời là liều thuốc giải độc cuối cùng cho sự hối tiếc.

  • Tiết kiệm cho tương lai tạo ra sự độc lập ngay trong hiện tại.

Hãy nhìn họ đi #

  • Có một điều rất quan trọng nhưng dễ bị bỏ qua khi nói về nghệ thuật tiêu tiền:

    Có một ranh giới rất mỏng giữa việc lấy cảm hứng từ những gì người khác có mà mình chưa có (có thể là điều tốt), và ghen tị với những gì họ có mà mình muốn (luôn nguy hiểm).

  • Con người thích bắt chước những người có vẻ đang sống một cuộc đời tốt đẹp hơn.

    Điều này có thể khiến những người đang ở vị trí đáng ghen tị luôn cảm thấy bất an và không bao giờ thỏa mãn, bởi họ liên tục bị những người khác đuổi theo vì thèm muốn lối sống và tài sản của họ.

    Đó là lý do bạn không bao giờ thực sự chiến thắng trong trò chơi địa vị.

    Mục tiêu luôn dịch chuyển.

    Khi nhận ra địa vị là một trò chơi mà bạn không bao giờ có thể chiến thắng vĩnh viễn, bạn sẽ hiểu tại sao chạy theo nó lại chẳng mang đến sự thỏa mãn.

  • Một trong những tác giả tôi yêu thích, Lawrence Yeo, từng viết:

    “Sự ghen tị tỷ lệ nghịch với khả năng tự soi xét bản thân.”

    Bạn càng hiểu ít về chính mình, bạn càng nhìn vào người khác để tìm câu trả lời cho giá trị của bản thân.

    Nhưng càng đào sâu để hiểu mình là ai, bạn càng ít cần tìm kiếm câu trả lời từ người khác.

    Và khi đó, sự ghen tị bắt đầu tan biến.

  • Charlie Munger từng nói:

    “Sẽ luôn có người trở nên giàu nhanh hơn bạn. Đây không phải là một bi kịch… Ý nghĩ quan tâm đến việc người khác kiếm tiền nhanh hơn bạn là một trong những tội lỗi chết người.”

  • Nhà nghiên cứu Suniya Luthar từng nghiên cứu sức khỏe tinh thần, vấn đề sử dụng ma túy và hành vi của những thanh thiếu niên nghèo ở khu vực nội thành.

    Là nhóm đối chứng, bà so sánh họ với những đứa trẻ giàu có ở vùng ngoại ô.

    Và điều gây sốc với nhiều người là nhóm trẻ giàu có lại tệ hơn đáng kể ở một số chỉ số.

    Một giả thuyết là khi những đứa trẻ giàu có được bao quanh bởi những đứa trẻ giàu có khác, ham muốn leo lên chiếc thang xã hội vô tận sẽ bùng nổ.

    Khi đã không còn phải vật lộn để trả tiền thuê nhà hay mua thực phẩm, toàn bộ cuộc đời có thể biến thành cuộc đua:

    phải giàu hơn và nổi tiếng hơn người bên cạnh.

  • Những người bạn giao du có thể tác động đến hạnh phúc vật chất của bạn lớn chẳng kém gì mức thu nhập và số tiền bạn tiêu.

    Nghĩ theo cách đó, bạn sẽ biết cách lựa chọn khôn ngoan những người mà mình dành thời gian bên cạnh.

  • Công thức đơn giản nhất để có một cuộc sống khá tốt là:

    Độc lập + Mục đích.

  • Chi tiền cho sự độc lập có thể là thứ tuyệt vời nhất mà tiền có thể mua.

    Và điều đáng nói là nó nằm trong khả năng kiểm soát của bạn nhiều hơn bạn tưởng.

Giàu có nhưng không độc lập là một dạng nghèo đặc biệt #

  • Nassim Taleb nói:

    “Điều quan trọng không phải là một người có hay không có thứ gì; mà là họ sợ mất thứ gì. Bạn càng có nhiều thứ để mất, bạn càng mong manh.”

Món nợ xã hội #

  • Henry David Thoreau từng giải thích rất rõ khái niệm này.

    Giá của một món đồ lớn hơn rất nhiều so với con số trên bảng giá.

    Ông viết:

    “Cái giá của một thứ là lượng cuộc đời mà tôi phải trao đổi để có được nó, ngay lập tức hoặc trong một khoảng thời gian dài.”

    Nói cách khác:

    Khi mua một món đồ, bạn không chỉ trả bằng tiền.

    Bạn đang trả bằng một phần cuộc đời mình.

Lãi kép âm thầm #

  • Khi tiền đến quá nhanh, cái giá về mặt cảm xúc của việc phung phí nó vào những thứ phù phiếm trở nên rất thấp.

    Bạn chỉ thực sự cẩn thận với thứ mà bạn cảm thấy quý giá.

  • Tiêu số tiền kiếm được quá nhanh, trong khi bạn chưa phải bỏ nhiều thời gian hay năng lượng để kiếm nó, có thể giống như một cuộc tình một đêm:

    bốc đồng và dễ để lại sự hối tiếc.

  • Đó là lý do:

    Tiền cũ muốn một nơi trú thuế, còn tiền mới muốn một chiếc Lamborghini.

    Ý ở đây là người đã có tiền lâu thường quan tâm đến bảo toàn và tích lũy tài sản, trong khi người mới giàu có thể dễ bị hấp dẫn bởi những thứ thể hiện sự giàu có ra bên ngoài.

Bản sắc #

  • Nhà đầu tư Paul Graham có một câu nói:

    “Hãy giữ cho bản sắc của bạn nhỏ.”

    Ông viết:

    “Bạn càng có nhiều nhãn để định nghĩa bản thân, chúng càng khiến bạn trở nên kém sáng suốt.”

    Nếu con người không thể suy nghĩ rõ ràng về bất kỳ điều gì đã trở thành một phần trong bản sắc của họ, thì xét mọi yếu tố khác như nhau, cách tốt nhất là đừng để quá nhiều thứ trở thành một phần của bản sắc cá nhân.

  • Nếu bạn sớm xây dựng được thói quen tiết kiệm và sống thấp hơn khả năng tài chính của mình — xin chúc mừng, đó là một điều tuyệt vời.

    Nhưng nếu bạn không bao giờ thoát khỏi hệ thống đó, và nhất quyết phải tiết kiệm khắc khổ ngay cả khi đã bước vào những năm nghỉ hưu…

    thì đó có còn là chiến thắng không?

    Những người có mục tiêu cuối cùng là không còn phải suy nghĩ về tiền nhưng lại không thể ngừng suy nghĩ về tiền thì thực chất đang mắc kẹt.

    Không nhận ra rằng mình đã đạt được mục tiêu có thể tệ chẳng kém việc không bao giờ đạt được mục tiêu ngay từ đầu.

  • Bất kể điều trái ngược với “được nuông chiều” là gì, ông ấy dường như chính là điều đó.

    Điều này thật đáng kinh ngạc khi xét đến môi trường mà ông được nuôi dưỡng.

    Tôi hỏi ông ấy cha mẹ mình đã làm cách nào.

    Làm sao họ nuôi dạy một đứa trẻ trở nên bình thường đến vậy trong một hoàn cảnh cực kỳ giàu có?

    Ông trả lời:

    “Không phức tạp đâu. Tiền chưa bao giờ là một phần trong bản sắc của gia đình chúng tôi.”

    Tôi hỏi vậy thứ gì mới là bản sắc của gia đình?

    “Yêu thương nhau. Là những người chủ tốt. Là những công dân tốt. Đó là những điều chúng tôi nói đến. Và đó cũng là những tiêu chuẩn chúng tôi dùng để đánh giá người khác.”

    Ông nói rằng dù từ nhỏ đã biết gia đình mình có nhiều tiền và đồ chơi hơn bất kỳ ai mà ông quen biết, cha mẹ ông chưa bao giờ ám chỉ rằng điều đó khiến họ cao hơn người khác.

    Tiền là một công cụ để khuếch đại con người họ là ai.

    Nhưng tiền không kiểm soát hay định nghĩa con người họ.

  • Hãy coi trọng khả năng thay đổi suy nghĩ, thay đổi lối sống, điều chỉnh cách tiêu tiền và thử một điều gì đó mới.

  • Tôi rất thích khái niệm “mental liquidity” — tính thanh khoản trong tư duy.

    Đó là khả năng nhanh chóng từ bỏ những niềm tin và chiến lược cũ khi:

    • thế giới thay đổi;
    • bạn thay đổi;
    • hoặc bạn tiếp nhận thông tin mới.

  • Tiền luôn phải là một công cụ để khuếch đại con người bạn, chứ không phải mục tiêu tự thân.

  • Định nghĩa hay nhất về tư duy độc lập là:

    Niềm tin của bạn về một vấn đề không thể được dự đoán chỉ dựa vào niềm tin của bạn về một vấn đề khác.

  • Những người tôi biết sử dụng tiền tốt nhất thường có thói quen chi tiêu rất không nhất quán.

    Họ tiêu rất nhiều tiền cho thứ này nhưng cực kỳ ít cho thứ kia.

    Họ coi trọng điều này và hoàn toàn không quan tâm đến điều kia.

    Họ là những người suy nghĩ độc lập.

    Họ bắt tiền phục vụ mình, chứ không để bản thân phục vụ tiền.

Hãy thử một điều gì đó mới #

  • Tôi không thể khuyên điều này đủ nhiều:

    Trong phạm vi ngân sách của mình, hãy thử nghiệm càng nhiều kiểu tiêu tiền càng tốt; và nhanh chóng, không thương tiếc cắt bỏ những thứ không phù hợp với bạn.

  • Hãy thử chi nhiều hơn hiện tại cho:

    • thức ăn;
    • du lịch;
    • quần áo;
    • các sự kiện thể thao;
    • những trải nghiệm;
    • hay bất cứ thứ gì bạn quan tâm.

    Nhưng nếu nó không khiến bạn hạnh phúc hơn, hãy lập tức dừng lại, giống như khi bạn đang đọc một cuốn sách dở.

    Nếu làm đủ nhiều lần, thông qua quá trình loại trừ, bạn sẽ tìm ra thứ có thể hơi khác thường nhưng thực sự phù hợp với mình để tiêu tiền vào.

    Và nếu bạn cắt bỏ những thứ khác không mang lại niềm vui, rất có thể bạn sẽ có đủ tiền để thực sự chi cho những thứ khiến mình hạnh phúc.

  • Nassim Taleb nói:

    “Bạn giàu nếu số tiền bạn từ chối có vị ngon hơn số tiền bạn chấp nhận.”

    Có thể suy ra rằng:

    Bạn đang tiêu tiền khôn ngoan nếu những món đồ bạn từ chối mua khiến bạn thấy đáng giá hơn những món bạn thực sự mua.

    Bạn càng có thể nói:

    “Tôi đã thử mua thứ này, thử mua thứ kia. Nó không phù hợp với tôi.”

    thì càng có khả năng bạn đang đi đúng hướng.

  • Những trải nghiệm mới và những sản phẩm bạn chưa từng thử mang đến một mức độ hào hứng rất khó tái tạo theo cách khác.

    Ngay cả khi món đồ mới không phù hợp với bạn, ký ức và kiến thức có được từ việc thử nó đôi khi còn thú vị hơn sự đơn điệu của việc lặp đi lặp lại cùng một trải nghiệm ngày này qua ngày khác, năm này qua năm khác.

  • Một vị linh mục từng kể lời khuyên ông dành cho những đứa trẻ:

    Hãy lần lượt đi vào căn phòng nơi người cha hoặc người mẹ đang hấp hối và cảm ơn họ vì một điều mà bạn biết ơn nhất.

    Ông nói:

    “Trong những gia đình mà tôi biết có rất nhiều vấn đề, những mối quan hệ căng thẳng, đứa trẻ thường cảm ơn cha mẹ vì một thứ tốn tiền.”

    “Cảm ơn bố mẹ đã cho con học đại học.”

    “Cảm ơn bố mẹ đã cho con thức ăn.”

    “Cảm ơn bố mẹ đã mua cho con một chiếc xe.”

    Nhưng ông nói:

    “Trong những gia đình tốt nhất, những gia đình mà tôi biết có mối quan hệ bền chặt, bọn trẻ lần nào cũng nói cùng một điều.”

    “Cảm ơn bố mẹ vì đã tin tưởng con.”

  • Nếu bạn may mắn có đủ tiền để chi một phần cho con cái — hoặc bạn bè, hàng xóm, người bạn đời, bất kỳ ai — hãy nhớ rằng những người yêu thương bạn gần như chắc chắn không cần tiền của bạn nhiều bằng tình yêu và sự quan tâm của bạn.

Tiền của bạn và con cái #

  • Có một điểm cần lưu ý:

    Là cha mẹ, bạn sống một lối sống nhưng lại yêu cầu con mình sống một lối sống khác, khiêm tốn hơn, là điều nguy hiểm.

  • Mỗi gia đình sẽ tìm ra cách riêng.

    Nhưng tất cả những gì tôi quan sát được cho tôi thấy rằng khi trẻ còn nhỏ và sống cùng cha mẹ, cha mẹ và con cái cần có cùng một lối sống vật chất.

    Vì vậy, cha mẹ phải lựa chọn lối sống đó một cách cẩn thận.

    Câu:

    “Con chưa kiếm được những gì bố mẹ có.”

    có thể kém hiệu quả hơn câu:

    “Hãy để bố mẹ dạy con giá trị của sự chăm chỉ bằng cách cùng con làm điều đó.”

    Hãy làm gương thay vì làm con cái cảm thấy nhục nhã.

  • Sự phát triển qua các thế hệ — cảm giác rằng bạn đã đạt được hoặc vượt qua cuộc sống mà cha mẹ mình xây dựng — là một phần quan trọng trong cảm giác hạnh phúc của rất nhiều người.

    Tác giả Jennifer Breheny Wallace viết:

    “Mối quan hệ cha mẹ – con cái là mối quan hệ quan trọng nhất đối với sức khỏe tinh thần của một đứa trẻ. Khi một đứa trẻ không thể đáp ứng những kỳ vọng cao của cha mẹ, mối quan hệ đó sẽ bị đe dọa.”

  • Khi con cái đã trưởng thành, ổn định và tự lập, cách tôi nhìn nhận việc sử dụng tiền với con cũng thay đổi.

    Khi chúng lớn hơn, tôi muốn tiền của mình trở thành mạng lưới an toàn cuối cùng cho con, nhưng không bao giờ trở thành nhiên liệu thúc đẩy chúng.

    Một phần rất lớn của thành công trong cuộc sống là học được cách thất bại mà không thất bại đến mức không thể đứng dậy.

    Tôi muốn ngăn chúng sụp đổ hoàn toàn.

    Nhưng tôi không bao giờ muốn dùng tiền như một chiếc nạng để con cái tránh phải tự mình học những giá trị như:

    • sự chăm chỉ;
    • phẩm giá;
    • và cách đối mặt với thất bại.

  • Đây là cách tôi viết trong một lá thư gửi các con:

    “Điều này có thể nghe hơi khắc nghiệt, nhưng bố hy vọng có lúc các con sẽ nghèo.

    Không phải vật lộn để sống, và tất nhiên cũng không phải bất hạnh.

    Nhưng không thể học được giá trị của tiền nếu chưa từng cảm nhận sức mạnh của sự khan hiếm.

    Bố mẹ sẽ làm việc chăm chỉ để hỗ trợ các con và mở ra những cánh cửa cơ hội.

    Nhưng bố mẹ sẽ không nuông chiều các con.

    Không phải vì bố mẹ muốn đối xử tệ với các con.

    Mà vì học được rằng mình không thể có mọi thứ mình muốn là cách duy nhất để hiểu sự khác biệt giữa nhu cầu và mong muốn.

    Điều đó sẽ dạy các con cách lập ngân sách, cách tiết kiệm và cách trân trọng những gì mình đang có.

    Học cách sống tiết kiệm mà không cảm thấy đau khổ là một kỹ năng sống thiết yếu, và nó sẽ rất hữu ích trong những thăng trầm không thể tránh khỏi của cuộc đời.”

  • Tác giả Rob Henderson đưa ra một ý tương tự mà tôi luôn ghi nhớ.

    Mục tiêu cao quý của cha mẹ không nên là nuôi dạy những đứa trẻ thành công.

    Thành công nên là kết quả phụ của việc nuôi dạy những đứa trẻ đủ tự tin để tự mình tìm ra thành công.

    Ông viết:

    “Tôi dần tin rằng sự dịch chuyển xã hội đi lên không nên là ưu tiên của xã hội.

    Thay vào đó, sự đi lên đó nên là kết quả phụ của những điều quan trọng hơn rất nhiều:

    gia đình, sự ổn định và cảm giác an toàn về mặt cảm xúc của trẻ.”

  • Tôi nói với các con rằng:

    Thành công thực sự là khi những người mà bạn muốn họ yêu thương mình thực sự yêu thương bạn.

    Và tình yêu đó chủ yếu đến từ cách bạn đối xử với người khác, chứ không phải số tiền bạn tiêu hay giá trị tài sản ròng của bạn.

  • Lời khuyên tài chính quan trọng nhất tôi có thể dành cho con mình là:

    Chỉ riêng tiền sẽ không mang lại thứ mà chúng và gần như tất cả mọi người đều mong muốn nhất trong cuộc đời.

    Không có số tiền nào có thể bù đắp cho sự thiếu hụt:

    • nhân cách;
    • sự trung thực;
    • lòng đồng cảm chân thành với người khác.

  • Con cái luôn quan sát bạn.

    Luôn luôn.

    Dù bạn có nhận ra hay không.

    Nếu cha mẹ sống nuông chiều và vật chất, con cái cũng sẽ như vậy.

    Nếu cha mẹ chăm chỉ và có những giá trị tốt đẹp, hãy xem điều gì sẽ xảy ra với con cái.

  • Theo thời gian, thông qua hàng nghìn dấu hiệu nhỏ — phần lớn trong số đó cha mẹ không hề cố tình truyền đạt — đứa trẻ hình thành những niềm tin vững chắc về chính trị.

    Tiền bạc cũng có thể hoạt động theo cách tương tự.

  • Chúng nhớ bạn hạnh phúc đến mức nào khi về nhà và thông báo rằng mình được tăng lương.

    Chúng nhớ bạn sợ hãi thế nào khi bị mất việc.

    Chúng nhận thấy khi bạn ghen tị với chiếc xe mới của hàng xóm.

    Chúng nghe thấy bạn và vợ/chồng tranh cãi về chuyện tiêu tiền.

    Chúng nhận thấy khi bạn tham lam.

    Chúng nhận thấy khi bạn tiết kiệm.

    Chúng quan sát tất cả những điều đó.

    Và đến khi trưởng thành, tất cả những quan sát nhỏ ấy đã tích lũy thành một ảnh hưởng sâu sắc đến cách chúng suy nghĩ về tiền bạc.

  • Tôi muốn cho các con thấy cách sử dụng tiền như một công cụ để sống một cuộc đời tốt đẹp hơn.

    Tôi không muốn làm chúng nặng nề — hay thậm chí đầu độc chúng — bằng những biểu hiện của sự bất an và lòng tham.

    Tôi muốn làm gương để chúng thấy rằng:

    Nếu những điều quan trọng về gia đình, sức khỏe và bạn bè đã được đảm bảo, bạn sẽ ít có nhu cầu dùng tiền để khoe khoang với người lạ.

    Tôi muốn cho chúng thấy rằng:

    Dù bạn có bao nhiêu tiền, dù sở hữu bao nhiêu món đồ vật chất, chúng cũng không thể khiến người khác yêu quý bạn nếu bạn là một kẻ tồi tệ, thiếu đồng cảm hoặc cảm thấy mình cao hơn những người kém may mắn hơn.

    Và tôi muốn làm gương cho chúng thấy rằng:

    Cách sử dụng tiền cao quý nhất là dùng nó để kiểm soát thời gian của chính mình — đạt được tự do và sự độc lập, rồi sống cuộc đời theo cách mình lựa chọn.

  • Hãy nhớ rằng sau này con cái sẽ nhớ về bạn như thế nào.

    Jonas Salk, người phát minh ra vaccine bại liệt, từng được hỏi mục tiêu lớn nhất trong cuộc đời ông là gì.

    Ông trả lời:

    “Trở thành một tổ tiên tốt.”

    Thật là một mục tiêu tuyệt vời dành cho mọi bậc cha mẹ.

    Để lại cho con cái, cháu chắt và các thế hệ tương lai:

    • kiến thức về cách thế giới vận hành;
    • sự khôn ngoan để biết điều gì thực sự quan trọng;
    • sự độc lập để tự đưa ra lựa chọn;
    • sự tự tin để dám chấp nhận rủi ro;
    • sự thận trọng để suy nghĩ dài hạn;
    • và những giá trị giúp chính chúng trở thành những “tổ tiên tốt”.