ăn chút muối sau khi thức dậy

Khoảng vài năm gần đây, trên nhiều hội nhóm Facebook nở rộ phong trào uống chanh muối hạt để cơ thể khỏe lên. Vốn là người hay tò mò nên tui cũng làm theo thử, công nhận là nó khỏe thiệt, tui hết trơn triệu chứng trào ngược dạ dày, da cảm giác sáng hơn (chắc do chanh có nhiều vitamin C).

Lội nhiều bài viết trong nhóm thực dưỡng hay nhóm uống chanh muối hạt thì thấy nhiều người cũng uống, bên cạnh những ích lợi thì cũng có những tác hại, và cái ông anh idol trong giới chanh muối hạt cũng bị ném đá, chọi dép bởi lực lượng đối lập. Vì tò mò nên tui cũng ráng tìm hiểu về cơ chế đằng sau của chanh muối hạt, nhưng hôm nay tui bỏ qua phần chanh mà nói về phần muối hạt thôi.

Cơ thể mình làm gì khi ngủ #

Tui tò mò tài liệu để đọc thì được biết: đi ngủ buổi tối cơ thể mình cũng mất nước nhiều, vì mặc dù tâm trí đi ngủ nhưng hai lá phổi vẫn phải làm việc, ngưng làm việc là đi bán muối thiệt luôn.

Do đi ngủ nên không vận động, máu ít được lưu thông nên dẫn đến máu ứ đọng, vì vậy buổi sáng máu đặc hơn so với những buổi khác trong ngày. Khi chúng ta vận động và làm việc thì trái tim làm việc nhiều hơn để bơm máu từ chân về khắp cơ thể, còn khi đi ngủ thì ít hơn.

Tui dùng cái Huawei Band đo thử thì vừa thức giấc nhịp tim khoảng 50 bpm, còn thức giấc độ 10 phút sau thì nó lên 67 bpm. Lắc mình uốn éo chút đỉnh thì một hồi lên 74 bpm. Có lẽ vì vậy mà ai bị bệnh tim hay được bác sĩ cho thuốc làm loãng máu khi đi ngủ; không có thuốc này thì sáng sớm hay bị đứng tim, đột quỵ vì cơ thể không có cử động suốt đêm nên máu đặc, khó bơm lên não…

Bà Barbara O’Neill và chuyện ngậm muối #

Có bà bác sĩ người Úc tên Barbara O’Neill, tác giả của quyển sách “Trị liệu tự nhiên”, cho rằng khi sáng thức giấc cơ thể mất rất nhiều chất khoáng trong khi ngủ nên cần bổ sung thêm muối. Muối mà bà giới thiệu là muối biển hoặc muối hạt từ núi, loại người ta hay gọi là muối hồng Himalaya. Muối này nên mua loại hạt to vì loại được nghiền nát thì hên xui. Có một bộ phim tài liệu nói về muối mỏ trên YouTube, loại được nghiền nát có thể bị pha chế tùm lum nên tốt nhất là mua muối hạt loại to chà bá nếu cần.

Trong quyển sách đó thì bà kêu người ta nên dùng loại muối của vùng Bretagne của Pháp hay một vùng nào đó của Mexico. Lý do là các vùng này rất sạch; ở Bretagne có khu vực được nước Pháp gọi là vùng bảo vệ môi trường nên cấm tiệt không được tắm ở đây.

Bà này nghe đồn bị cấm hành nghề tại Úc vì dám cả gan tiết lộ góc khuất ngành Y và Dược nên di cư sang xứ Mỹ cờ hoa. Ai muốn tìm hiểu thêm thì lên YouTube coi các video bà giải thích về cơ thể hoạt động ra sao, thấy cũng hay cho những ai tò mò và thích khám phá cơ thể con người như tui.

Trước đó 1 tháng khi viết bài này thì chanh rất rẻ, có 5 ngàn 1 ký nên tui mua 3 ký để tủ lạnh uống dần dần.

Có một chi tiết mà bà khuyên là nên bỏ muối vào miệng cho tan từ từ rồi nuốt, sau đó uống nước vô; nếu pha nước muối uống thì nó sẽ thành nước điện giải. Hồi xưa lúc bà nội tui còn sống hay nói là ngậm nước muối cho chắc răng, nên chắc cũng có chắc răng thiệt.

Trải nghiệm của tui khi đạp xe, đi bộ, làm vườn #

Tui để ý có mấy hôm đi đạp xe hay đi bộ ngoài trời mà quên ngậm muối, chỉ uống nước thì cảm giác mệt ác liệt; còn sáng sớm ngậm 1 muỗng cà phê muối nhỏ thì không thấy khát nước nhiều. Cái này ai đọc được thì tự kiểm chứng nhé.

Bình thường thấy bác sĩ hay trên mạng luôn khuyên nên uống ít nhất 2 lít nước mỗi ngày, nhưng không biết có đúng không. Khi tui lao động thì tầm 30 phút đến 1 tiếng uống hai ngụm nước thì ít thấy khát hơn. Tui làm nông, trời nắng nóng hay thích uống nước đá nhưng càng uống thì càng khát; từ hồi làm theo ở trên thì ít khát khi làm việc.

Tìm hiểu và đọc tài liệu thì mới ngộ ra: không phải cứ uống nhiều nước, mà là uống khi nào và bằng cách nào để nước được giữ trong cơ thể thay vì thoát ra ngoài bằng đường tiểu. Càng khát càng uống, uống nhiều mắc tiểu nhiều.

Nước ấm hay nước đá? #

Còn một chi tiết quan trọng: nhiệt độ trung bình cơ thể con người khoảng 37 độ C, cho nên uống nước ấm vào sẽ không làm thay đổi nhiệt độ cơ thể nhiều. Lúc lao động ngoài nắng mà uống nhiều nước đá lạnh thì cơ thể sẽ mệt vì phải tạo thêm năng lượng để làm ấm cái nước đá vừa được uống. Nói thì nói vậy nhưng vì thói quen, làm gì có chuyện người khát ở xứ nóng lại đi uống nước ấm mà không uống nước đá lạnh.

Việc đầu tiên khi thức dậy #

Xứ mình là thiên đường của quán cà phê, mỗi sáng thức giấc việc đầu tiên mọi người nghĩ đến là pha cà phê để uống, đâu ai hỏi hay quan tâm cơ thể của bản thân cần gì nhất khi vừa thức dậy.

Có một thói quen của mấy người tập gym là uống 1 ly nước ấm với một chút muối trước khi ăn hay uống bất kỳ thứ gì khác. Khuấy 1/4 muỗng cà phê muối vào 1 ly nước ấm thì tuyệt vời.

Có một điều ít ai để ý là khi ngủ chúng ta mất rất nhiều nước vì thở và mồ hôi. Nước hao hụt qua làn da vì cơ chế điều hòa nhiệt độ của cơ thể qua nhiều quá trình chuyển hóa; đặc biệt ai ngủ máy lạnh thường xuyên sẽ cảm giác cực kỳ khát và khô họng khi vừa thức dậy. Mất nước trong khi ngủ, chúng ta còn mất các khoáng chất như sodium, potassium, chloride. Sodium giúp điều hòa khối lượng máu, huyết áp và các tín hiệu giúp cơ bắp và hệ thần kinh liên lạc với nhau.

Cho nên vào buổi sáng cơ thể chúng ta mất nước và khoáng chất, nhưng chúng ta không biết. Khi thức giấc, quán tính tự động đụng đến điện thoại lướt reel hay nội dung ngắn (cái này tui bị, còn ai đang đọc bài này có bị như vậy hay không thì tui không biết).

Người uống cà phê vì nghiện, mà cà phê là loại có tính lợi tiểu (diuretic) nên càng uống thì càng đi tè, càng mất nước. Cho nên trước khi thức dậy hay vận động, ngậm khoảng 1/4 muỗng cà phê muối, nuốt từ từ rồi làm một ngụm nước ấm nhỏ. Bao đã!

Uống 2 lít nước mỗi ngày? #

Còn cái vụ uống 2 lít nước mỗi ngày thì tui nghĩ cũng tùy cá nhân và thời tiết. Nếu hoạt động nhiều hay thời tiết nóng thì có lẽ cơ thể mất nước nhiều hơn. Mất nước nhiều thì mất khoáng chất nhiều, nên cần duy trì nước trong cơ thể, cần uống thêm nước và khoáng chất.

Có ông bác sĩ gốc Ba Tư tên Fereydoon Batmanghelidj (1931–2004) xuất bản một cuốn sách với quan điểm “chúng ta không bệnh mà thiếu nước”. Ông giải thích cơ thể thiếu nước sẽ làm pH của máu lộn xộn khiến chúng ta bị bệnh, do đó cần uống nước để pH bão hòa.

Từ hồi biết đến quyển Sức Mạnh Chữa Lành Cơ Thể Của Nước, mỗi lần cơ thể cảm thấy như bị cảm là mình uống thêm nước ấm và bỏ thêm muối thì độ 2, 3 ngày sau khỏi. Cơ thể rất kỳ lạ, tự chữa bệnh cho mình. Khỏi thuốc thang gì cả.

Hiện tượng bình minh (dawn phenomenon) #

Vào buổi sáng, người ta nói đến hiện tượng bình minh (dawn phenomenon). Các nhà khoa học cho biết khoảng 30, 40 phút sau khi thức giấc, lượng cortisol trong huyết quản gia tăng rất nhanh, khoảng 38% và có khi lên đến 75%, tùy theo mỗi cá nhân. Đây là cơ chế tự nhiên của cơ thể dùng để kéo chúng ta ra khỏi giấc ngủ và giúp cơ thể sẵn sàng cho các hoạt động trong ngày như chú tâm, tăng năng lượng và hệ thần kinh để giúp chúng ta hoạt động.

Cortisol không làm việc đơn độc mà còn phối hợp với một loại hormone khác gọi là aldosterone, tại các tuyến thượng thận (adrenal glands), và điều khiển hai lá thận giữ hay thải sodium vào nước tiểu. Có nghĩa là khi chúng ta thức giấc, lượng sodium trong cơ thể đã giảm và hệ thống hormone đang chuyển tiếp cần đến lượng sodium. Thường mỗi người chúng ta không ăn muối vào lúc cơ thể cần, chỉ sau khi ăn sáng thì mới có sodium vào cơ thể.

Lý do này khiến đa số chúng ta khi thức giấc cảm thấy mệt mỏi, lo ngại trước khi uống cà phê, ăn sáng. Do đó hai người có thể khác nhau khi thức giấc: một người uống nước trước khi đi ngủ nên khi thức giấc chỉ mất nước sơ sơ, ngược với một người đi ngủ đã thiếu nước. Lý do họ sợ thức giấc đi tiểu đêm, sáng dậy mệt mỏi hơn người uống nước trước khi đi ngủ. Tui uống chút nước trước khi đi ngủ; họ nói thức giấc đi tiểu đêm là vì không nằm đúng cách khiến nước được đưa về thận quá nhiều nên mắc tè trong đêm.

Nếu thức giấc nghe lời thiên hạ uống nhiều nước thì càng làm tình trạng te tua hơn. Cà phê có tác dụng lợi tiểu, kích thích thận thải nước nhiều hơn. Tui thích uống cà phê sáng nhưng khi tìm hiểu tài liệu thì tui ít uống cà phê lại; mỗi khi uống trà hay cà phê là thấy mắc tè vì tính chất lợi tiểu (tăng đào thải mà điển hình là mắc tè liên tục), cho nên đi xa tui tránh uống trà, cà phê. Khi thức giấc cơ thể đã thiếu sodium, nay lại uống cà phê hay trà khiến cơ thể tống khứ tất cả sodium còn lại. Thế là mệt mỏi cả ngày.

Uống 2 ly nước ấm khi thức dậy: vì sao vẫn khát? #

Trở lại việc thiên hạ kêu thức giấc uống 2 ly nước ấm. Lúc thức giấc bao tử trống rỗng, theo suy nghĩ thì quá đúng vì cơ thể thiếu nước. Nhưng có thể tạo ra một vấn đề khác, vì chúng ta sẽ làm loãng sodium trong huyết quản, mà khoa học gọi là hyponatremia (hạ natri máu).

Đối với những người khỏe mạnh thì không có vấn đề nhiều, nhưng đối với người có sức khỏe yếu như người già hay người bị suy thận thì cần lưu ý. Sodium có vai trò giúp ruột hấp thu nước vào huyết quản. Và chúng ta sẽ ở trạng thái uống nhiều nước vẫn cảm thấy còn khát, chưa tỉnh hẳn sau khi thức giấc.

Vụ này tui gặp phải khi nghe người ta uống nước: tui làm 2 ly nước cối nhưng cảm thấy khát khát sao sao trong người. Chỉ khi nghe bà O’Neill kêu ngậm tí muối biển thì mới hết cảm giác uống rồi vẫn khát nước.

Cơ chế SGLT #

Người ta cho biết một chút muối biển hòa tan trong nước sẽ hoạt động như một chất vận chuyển vào ruột non mà họ gọi là Sodium-Glucose Linked Transporter (SGLT). Nó giúp đưa sodium và glucose vào ruột non cùng một lúc qua quá trình thẩm thấu (osmosis), giúp nước chúng ta uống được đưa vào huyết quản thay vì đi qua bộ phận tiêu hóa. Nhờ vậy không cảm thấy khát.

Bây giờ tui mới hiểu lý do khi uống hai ly cối nước ấm lúc mới thức mà vẫn thấy khát, còn nếu ngậm chút muối thì 30 phút sau khỏe re, đi tập thể dục bình thường cũng ít thấy khát hơn.

Chloride và axit dạ dày #

Cấp ẩm không phải là lợi ích duy nhất ở đây, vì thành phần chloride trong muối còn có vai trò khác: tạo axit trong bao tử giúp tiêu hóa thực phẩm. Chloride là chìa khóa chính để tạo hydrochloric acid (HCl), có nhiệm vụ làm tan chất đạm, kích hoạt các enzyme tiêu hóa và triệt tiêu các vi khuẩn xấu đi vào cơ thể qua thực phẩm.

Khả năng cơ thể tạo axit trong bao tử vào buổi sáng rất kém hiệu quả nên có thể không giúp tiêu hóa thức ăn buổi sáng. Do đó ngậm một chút muối và uống một ly nước ấm có 2 nhiệm vụ: giúp nước được hấp thu vào huyết quản, và một mặt giúp cho bộ máy tiêu hóa ổn định hơn trong ngày.

Muối tinh luyện, thực phẩm chế biến và “con quỷ” sodium #

Vấn đề ngày nay là thực phẩm mình mua ngoài chợ đa số đã được chế biến. Mình đâu biết trước đây mua một bình muối trắng tinh, sau này mới hiểu là bị chế biến lại, tẩy trắng cho dễ bán, chứ muối biển màu nó đâu có trắng tinh được.

Các thực phẩm chế biến sẵn như đồ hộp, đồ snack được liên kết với các bệnh cao huyết áp, khiến sodium trở thành con quỷ để thiên hạ tránh xa. Nếu vào bệnh viện, người ta truyền nước gì, họ gọi đó là nước biển, độ sodium rất mạnh, trong khi đó bác sĩ lại khuyên ai có cao huyết áp không nên ăn mặn.

Nồng độ natri trong các dịch truyền tĩnh mạch thông dụng #

Công dụng lâm sàng #

Nguồn tham khảo: UTMB – Fluids, Nurseslabs – IV Fluids.

Thói quen mỗi sáng của tui bây giờ #

Mỗi sáng bây giờ, thức giấc, mình ngậm một chút muối rồi uống từ từ nước ấm, pha muối trong bình nước ấm mang đi tập thể dục hay lên vườn. Khỏi cần mua electrolytes (chất điện giải), vì loại đó có rất nhiều đường, toàn là đường hóa học. Khỏi cà phê cà pháo buổi sáng luôn, trưa thì uống một chút cho tỉnh táo làm việc.

Mấy bạn nào bị huyết áp cao thì đừng nghe tui nhé, đi hỏi bác sĩ. Tui chỉ kể trải nghiệm của tui trên con đường đi tìm sức khỏe cho chính bản thân. Đừng tin tui mà bất chấp làm theo.

Xin lưu ý: Đối với các loại nội dung dạng blog này, chỉ nên đọc để nắm kiến thức cơ bản hoặc khái niệm, để hình thành rõ trong đầu một cái nhìn tổng quan về lĩnh vực mình muốn tìm hiểu. Tuyệt đối không đi sâu hoặc sa đà. Blog này là nội dung chủ quan được viết dựa trên kiến thức của tui và chưa có ai kiểm chứng; ai biết được tui viết đúng hay sai trên blog của tui.